Il-filosofija bil-Malti hija rari u kwa?i ma ssibha mkien, u bhekk meta jfe?? xi test ta filosofija bil-Malti, hija sku?a tajba g?al?elebrazzjoni, iktar u iktar jekk it-test ikun tajjeb. Lestu ru?kom g?at-tazzi tal-inbid, id-diskussjonijiet, l-intervisti u l-podcasts g?ax re?entament, Malti ?are? test filosofiku li huwa wkoll relevanti g?a?-?minijiet partikolari li Malta g?addejja minnhom. It-test voluminu? ta Alan Xuereb, Riflessjonijiet dwar il-?id komuni, huwa te?i ddettljata ta xinhu l-?id komuni, bkummentarju ddettaljat fuq is-sitwazzjoni politika Maltija u l-kri?i tal-?id komuni Malti.
Xuereb jiddefinixxi l-?id komuni b?ala l-istat tas-so?jetà meta kul?add jista jil?aq il-potenzjal tieg?u ba??ess ugwali g?al beni pubbli?i (li allura mbag?ad isiru komuni): dan il-potenzjal jintla?aq permezz tal-parte?ipazzjoni fis-so?jetà bmod ekonomiku, politiku, kulturali u modi o?rajn fsistema politika ?usta. G?alXuereb l-emfasi fuq il-parte?ipazzjoni tal-persuna fis-so?jetà hija kru?jali biex tispjega g?al dak li jista jwassal so?jetà ?usta u din il-parte?ipazzjoni g?andha kemm l-obbligi u l-benefi??ji. Xuereb jibda billi jg?id li l-?id komuni jintla?aq biss meta il-persuna fis-so?jetà tag?mel l-ewwel pass tag?ha biex taqdi l-obbligi qabel tippretendi xi benefi??ju. Il-?id komuni ma jistax jintla?aq fis-so?jetà jekk kul?add ji??ad l-obbligi u lanqas jista jintla?aq fis-s?i? jekk is-sistema politika qieg?da tiffavorixxi xi klassi jew individwu partikolari minn o?rajn b?al fka? estrem: monarkija jew dittatura. Il-?id komuni tal-lum huwa ri?ultat ta snin ta ?villupp ta ?ivilizazzjoni, ?sieb, medjazzjoni, kunflitti u diskussjonijiet u Xuereb jiddiskuti numru ta filosofi li ttrattaw dan is-su??ett inklu? Platun u Aristotli, Santu Wistin, San Tumas ta Akwinu, John Locke, Edmund Burke, Hegel, Karl Marx, John Rawls u o?rajn. Bmod partikolari, Xuereb huwa influwenzat ?afna mill-filosofija ta John Finnis li tipproponi s-saltna tad-dritt b?ala sistema politika li twassal g?all-?ustizzja.
Insomma, g?ala g?andna naqraw din il-filosofija bil-Malti meta nistg?u naqraw mal-ewwel it-testi li minnhom l-awtur ?ie influwenzat bl-Ingli? jew sa?ansitra l-lingwa ori?inali tag?hom? Dan il-ktieb huwa interessanti g?ax it-te?i tieg?u fuq il-?id komuni hija miktuba fil-kuntest u anke breferenza diretta lejn il-kri?i tas-saltna tad-dritt fMalta u dan il-kuntest huwa propju interessanti g?all-fatt li l-filosofija tal-awtur, influwenzata minn John Finnis, tiffoka ?afna fuq il-kun?ett tas-saltna tad-dritt. Xuereb jikkritika fejn Malta marret ?a?in fis-saltna tad-dritt u bla dubju jag?mel kritika lejn il-Partit Laburista u l-gvern imma ma jieqafx hemm. Xuereb jag?mel kritika wkoll lill-Partit Nazzjonalista u lin-Nazzjonalisti fil-proposti tieg?u g?al xjista jsir.
L-akbar kritika ta Xuereb lejn in-Nazzjonalisti, probabbli hija l-kritika lejn l-ego?entri?mu ta min irid jinvolvi ru?u fil-politika: marda li g?all-Xuereb g?amlet danni kbar g?all-potenzjal ta oppo?izzjoni politika effettiva kontra l-gvern. Xuereb jirrikonoxxi l-fatt li n-Nazzjonalisti qed ji??ieldu avversarju potenti ?afna iktar minnhom, i?da jemfassizza li kontra dan l-avversarju jrid kun hemm g?aqda politika li tittraxxendi l-antipatiji personali u sa?ansitra dawk ideolo?i?i. Xuereb, hawn hekk, jie?u l-irwol ta filosofu pubbliku, xi ?a?a rari b?alissa fil-politika Maltija, i?da ?gur li tista kun utli immens fba?ar ta propaganda u informazzjoni qarrieqa tal-gvern u l-Partit Laburista li tkompli i??ajpar ir-realtijiet u tnaqqas id-diskors kritiku bmod opportunist.
Dan huwa ktieb importanti g?al kull min irid jifhem il-kri?i tal-politika Maltija mil-lenti filosofika. Apparti minn hekk, dan huwa ukoll ktieb li storjografikament jiddokumenta filosofija politika dwar Malta fi ?mien partikolari. Jien na?seb li huwa ktieb essenzjali g?al kull persuna li tie?u l-politika Maltija bserjetà.
Il-ktieb jinstab g?all-bejg? mis-sit tag?na g?all-prezz ta’ 25 biss.
Website Editor
Historian and Publisher
Leave a Reply